Solo 9 familas vascas, han logrado acceder a las ayudas por la "Ley de Memoria"

La Ley 52/2007, de 26 de diciembre, tan sólo contempla ayudas para las víctimas mortales o personas que quedaron incapacitadas a consecuencia de la represión franquista entre los años 1961 y 1977. En esos 16 años se produjeron en Euskal Herria 85 muertes atribuibles, en su gran mayoría, a actuaciones policiales, pero sólo las familias de nueve de esas víctimas han podido acogerse a la ley aprobada por el Congreso español. Sin embargo, concluido el plazo de apenas un mes concedido para ello, y debido a la desinformación y la falta de facilidades, sólo nueve familias han logrado pedir estas ayudas, según la denuncia de Ahaztuak.

De estas nueve víctimas, tres se produjeron en 1969. Se trata de Félix Arnaiz Maeso, muerto el 3 de agosto de ese año a consecuencia de los disparos de un policía español durante un forcejeo con los vecinos mientras se celebraban las fiestas de Romo (Getxo).

El 28 de octubre de ese mismo año caían muertos en Erandio Antón Fernández y Josu Murueta, cuando la Policía española y la Guardia Civil disolvían a tiros las protestas vecinales contra la contaminación atmosférica.

También se han acogido a dichas ayudas los familiares de Roberto Pérez Jauregi, que resultó muerto el 4 de diciembre de 1970 a consecuencia de los disparos efectuados por la Policía española contra una manifestación de protesta por el Proceso de Burgos.

En 1975 se produjeron otras dos víctimas mortales de la represión franquista cuyas familias han reclamado indemnizaciones. Se trata de Blanca Salegi e Iñaki Garai, que perdieron la vida a consecuencia de los disparos efectuados por agentes de la Guardia Civil cuando penetraron en una casa de Gernika donde se encontraba refugiado un miembro de ETA.

También han exigido este derecho familiares de Angel Otaegi y Jon Paredes, Txiki, fusilados el 27 de setiembre de 1975.

El 8 de marzo de 1976 los disparos de la Guardia Civil acabaron con la vida de Vicente Antón Ferrero en el transcurso de una manifestación celebrada en Basauri para denunciar la muerte de cinco trabajadores en Gasteiz el día 3 de ese mes, después de que la Policía española disparase contra la multitud de obreros que se habían reunido en la iglesia de San Francisco.

A pesar de que estas muertes se produjeron después del fallecimiento del dictador, la Ley 52/2007 contempla la posibilidad de que sus familiares se acojan a dichas indemnizaciones porque los hechos se produjeron antes de la denominada Ley de Amnistía.

«Todo lo sucedido a partir de 1978 se supone que está amparada por otro tipo de leyes», explica Ahaztuak, al tiempo que constata que quedan fuera de estas indemnizaciones las víctimas de la represión franquista fallecidas con anterioridad al 1 de enero de 1968. Aun así, el informe elaborado por esta asociación incluye la muerte de otras dos personas en 1961 y 1967 a consecuencia de actuaciones policiales.

Un aspecto que no define la ley y que produce «arbitrariedad» es la definición del concepto de «fallecidos en defensa de la democra- cia. No sólo porque se reservan el derecho a veto a las personas que militaban en organizaciones armadas antifranquistas, sino porque las víctimas de la represión no siempre fallecen desarrollando una actividad concreta `en defensa de la democracia', ya que las víctimas no eligen cuándo son víctimas».
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

1968. urtetik 1977. urtera arte «demokraziaren defentsan» hil zirenen senideek kalte-ordaina jasotzeko epea atzo bukatu zen. Memoria Historikoaren Legearen 10. artikuluan zehaztuta dagoen kalte-ordainaren arabera, 135.000 euro aitortzen zaizkie hildakoen senideei. Ahaztuak elkartearen arabera, 85 biktimaren senideek izango lukete horretarako eskubidea Euskal Herrian, baina bederatzik baino ez dute behar zen dokumentazioa aurkeztu epe barruan -hilabete izan dute-. Horren arrazoia argi du elkarteak. Senideek ez dute inolako informaziorik jaso.

Memoria Historikoaren Legearen 10. artikulua indarrean jarri zenean, inork ez zien esan hildakoen senideei epea hasi zela. Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratu zen, baina inongo administraziok ez zien horren berri eman. «Ez Espainiako Gobernuko inork, ez Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen zuzendaritzak, ezta Biktimen zuzendaritzak ere», nabarmendu du Martxelo Alvarezek, Ahaztuak-eko kideak.

Igandean ohartu zen horretaz Ahaztuak elkartea, «ustekabean». 85 hildakoren -1961etik 1977ra hildakoak hartu ditu kontuan- senideekin harremanetan jartzeko ahalegina egin du Ahaztuak-ek, eta hamar seniderekin harremanetan jartzea lortu du, legez dagokien kalte-ordaina eska dezaten. «Dirua ez da azken helburua, ezta helburu bakarra ere, ezta garrantzitsuena ere, baina haritik tiraka jarraitzeko baliagarria da», azaldu du Martxelo Alvarezek.

Lege hori ezartzerakoan biktimen artean egiten den bereizketa kritikatu du Ahaztuak-ek. «Demokraziaren defentsan» hil ziren pertsonak zehazten dira legean, eta horrek egungo ikuspuntutik ikusita pertsona batzuk baztertzeko balio dezakeela uste du elkarteak. «Egoki ikusi zuten moduan diktadura baten aurka borrokatu ziren pertsonak dira», gogorarazi du Martxelo Alvarezek.

Kritika

Legea bera alde batera utzita, administrazioaren jokabideari «gizatasun falta ikaragarria» egotzi dio Ahaztuak-ek. Administrazioak hildako lagunen senideen zerrenda duela argi du elkarteak, eta epea hasi zenean horren berri eman ez izana gogor kritikatu du. Instituzioen «benetako inplikazioa» eskatu du Ahaztuak-ek frankismoaren biktimen eskubideak aintzat hartzeko ahaleginean, modu serioan. «Azken gertaera honek agerian uzten du nola hartzen duten gaia», nabarmendu du Alvarezek. @1961. eta 1977. urteen artean hildako 85 lagunen zerrenda osoa dago webgunean, Agiriak atalean: www.berria.info

AURKEZTUTAKOAK

Felix Arnaiz Maeso. 1969. urteko abuztuaren 3an hil zuen Poliziak, Itzubaltzetako (Bizkaia) jaietan. Poliziaren eta bizilagunen arteko tirabiretan, tiroak izan ziren, eta Felix Arnaiz horiek hil zuten.

Antón Fernandez. 1969. urteko urriaren 28an hil zuten, Erandion (Bizkaia). Polizia Armatuak eta Guardia Zibilak tiro egin zuten aireko kutsaduraren aurkako manifestazioa batean. Mobilizazioan izan ziren auzotarren beste hainbat aldarri, bai eta langile mugimendukoak ere.

Josu Murueta. 1969. urteko urriaren 29an hil zen. Polizia Armatuak eta Guardia Zibilak aireko kutsaduraren aurkako manifestazioa batean tiro egin zioten, Erandion. Mobilizazioan izan ziren auzotarren beste hainbat aldarri, bai eta langile mugimendukoak ere.

Roberto Perez Jauregui. 1970eko abenduaren 4an hil zuten, Eibarren (Gipuzkoa), poliziek egindako tiroen ondorioz. Burgosko Epaiketa zela-eta Eibarren egindako manifestazio batean ari zen parte hartzen, eta Poliziak manifestazioaren aurka oldartu zen.

Blanca Salegi. 1975. urteko maiatzaren 15ean hil zuten, Guardia Zibila Gernikako etxe batean sartuta, ETAko kide bat han zegoela eta.

Iñaki Garai. 1975. urteko maiatzaren 15ean hil zuten, Guardia Zibila Gernikako etxe batean sartuta, ETAko kide bat bertan zegoela eta.

Angel Otaegi. 1975. urteko irailaren 27an fusilatu zuten, Burgosen.

Jon Paredes, 'Txiki'. 1975. urteko irailaren 27an fusilatu zuten, Bartzelonan.

Vicente Anton Ferrero. 1976. urteko martxoaren 8an hil zuen Guardia Zibilak, Gasteizen. Martxoaren 3an gertatutako sarraskia eta bertan gertatutako hilketak salatzeko manifestazio batean parte hartzen ari zen.